Eva|14 juli 2020|3 minuten


Het chiasme maakt je tekst creatiever

Een chiasme valt op en blijft hangen. Zo zet je als tekstschrijver een chiasme het beste in.

Wat is een chiasme?

Een chiasme is een tekstvorm waarbij twee woorden in een omgekeerde volgorde worden herhaald. Die twee woorden kunnen zowel identieke als verwante woorden zijn. Een ander woord voor chiasme is ook wel een kruisstelling.

Het woord chiasme komt van de Griekse letter CHI, die wij kennen als de hoofdletter X. Zet een X of een kruis tussen twee regels en je ziet dat de omkeringen met elkaar zijn verbonden. Dat is de reden dat een chiasme ook wel kruisstelling wordt genoemd.

Ze komen vaker voor dan je denkt

De kans is groot dat je vaak chiasme’s hoort maar zie niet direct herkent. Een bekend voorbeeld van een chiasme galmt geregeld door het theater of circus: “Dames en heren, jongens en meisjes”. Dames hoort bij meisjes, heren bij jongens. Zie hier de kruisstelling: het chiasme.

Chiasme voorbeeld

Het voordeel van een chiasme

De kracht van een chiasme is herhaling. Een herhaling blijft hangen in ons geheugen. En dat is natuurlijk precies wat je als tekstschrijver wilt: zorgen dat je teksten herinnerd worden bij je doelgroep. Chiasme’s kunnen worden ingezet om te amuseren of juist om een boodschap kracht bij te zetten.

In plaats van een belangrijke tekst op een meer conventionele manier op te laten vallen, bijvoorbeeld via een afwijkende opmaak, gebiedende wijs of creatieve vraagstelling, kun je het chiasme gebruiken om je op een nét wat originelere manier te onderscheiden.

E-book SEO teksten schrijvenvoor internet - whitepaper

De beste teksten schrijven voor je website? Download ons gratis e-book.

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Waar je chiasmes plaatst in je tekst

Chiasme’s kun je op meerdere plekken in je tekst plaatsen. Elke positie heeft een nét wat andere impact op de lezer. Een aantal ideeën op een rijtje.

  • Het chiasme in de titel
    Dit doe je om je titel extra te laten opvallen. De lezer besteedt er door de speelse tekst extra aandacht aan. Zo kan een mooie titel voor een blog over het nut van sociale activiteiten zijn: “Doe meer samen. Samen bereik je meer”.
  • In de tekst als ‘break’ in de pagina
    Je voegt met het chiasme een pauze toe in de content. Dan kan bijvoorbeeld via een quote van een schrijver of artiest. Plaats je een blog over sterk schommelende beurskoersen? Misschien is er ruimte voor de chiasme van rapper Snoop Dogg: “With my mind on my money, and my money on my mind, afkomstig uit het nummer Gin and Juice.
  • Aan het einde van de betoog
    Gebruik een chiasme als call-to-action (CTA) Er moet actie gevoerd worden om de politiek in beweging te brengen. De voorzitter van de actiegroep sluit af met:  “Één voor allen en allen voor één!’

Chiasme voorbeelden

Misschien wel het bekendste Nederlandse voorbeeld van een chiasme is de zin uit het nummer dat op veel festivals en in vele kroegen wordt gedraaid. Bedacht door Thé Lau van de Nederlandse rockband The Scene. We hebben het natuurlijk over de zin Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen. Je voelt hoeveel kracht deze zin heeft; het kost weinig moeite om je deze zin te herinneren.

Tweede voorbeeld van een chiasme

Een ander Nederlands voorbeeld van een chiasme komt van J.C. Bloem, een bekende dichter uit de Nederlandse literatuur: “Denkend aan de dood kan ik niet slapen. En niet slapend denk ik aan de dood“.

Conclusie: je tekst creatiever maken met een chiasme

Een chiasme is een veelal onbekend Nederlands stijlfiguur. Het chiasme vormt een praktische manier om je tekst leuker en beeldender te maken. Het past niet altijd in je tekst. Maar als er een mogelijkheid is, pas een chiasme dan zeker toe. Het stijlfiguur springt eruit, blijft hangen in je herinnering en is een mooie creatieve aanvulling op jouw tekst. 

Nee! Niet gelijk wegklikken. 😮 Onze tips in SEO, tekst en marketing zijn superpraktisch. Je hebt er écht wat aan. Uitschrijven kan altijd nog. 1 x per maand. Probeer het eens 👇🏻
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.