Onze cookies zorgen voor gebruiksgemak en analyseren websitegedrag. Lees meer.

Ik begrijp het

Een chiasme maakt je tekst creatiever

Een chiasme valt op en blijft hangen. Zo zet je als tekstschrijver een chiasme het beste in.

Door Eva Dalebout op 13 januari 2020

Wat is een chiasme?

Een chiasme is een tekstvorm waarbij twee woorden in een omgekeerde volgorde worden herhaald. Die twee woorden kunnen zowel identieke als verwante woorden zijn. Een ander woord voor chiasme is ook wel een kruisstelling. 

Het woord chiasme komt van de Griekse letter CHI, die wij kennen als de hoofdletter X. Zet een X of een kruis tussen twee regels en je ziet dat de omkeringen met elkaar zijn verbonden. Dat is de reden dat een chiasme ook wel kruisstelling wordt genoemd. De kans is groot dat je vaak chiasme's hoort maar zie niet direct herkent. Een bekend voorbeeld van een chiasme galmt geregeld door het theater of circus: "Dames en heren, jongens en meisjes". Dames hoort bij meisjes, heren bij jongens. Zie hier de kruisstelling: het chiasme.

 

 

Het voordelen van een chiasme 

De kracht van een chiasmes is herhaling. Een herhaling blijft hangen in ons geheugen. En dat is natuurlijk precies wat je als tekstschrijver wilt: zorgen dat je teksten herinnerd worden bij je doelgroep. Chiasme's kunnen worden ingezet om te amuseren of juist om een boodschap kracht bij te zetten. In plaats van een belangrijke tekst op een meer conventionele manier op te laten vallen, bijvoorbeeld via een afwijkende opmaak, gebiedende wijs of creatieve vraagstelling, kun je het chiasme gebruiken om je op een nét wat originelere manier te onderscheiden. 

person-with-body-painting-1209843

Op zoek naar teksten die opvallen? Wij schrijven ze voor je.

  • Teksten voor websites
  • Teksten voor zoekmachines
  • Teksten voor magazines
  • Teksten voor e-mailings
  • Teksten voor blogs
SCHAKEL ONS IN

Waar je chiasmes plaatst in je tekst 

Chiasme's kun je op meerdere plekken in je tekst plaatsen. Elke positie heeft een nét wat andere impact op de lezer. Een aantal ideeën op een rijtje. 

  • Het chiasme in de titel
    Dit doe je om je titel extra te laten opvallen. De lezer besteedt er door de speelse tekst extra aandacht aan. Zo kan een mooie titel voor een blog over het nut van sociale activiteiten zijn: "Doe meer samen. Samen bereik je meer".

  • In de tekst als 'break' in de pagina
    Je voegt met het chiasme een pauze toe in de content. Dan kan bijvoorbeeld via een quote van een schrijver of artiest. Plaats je een blog over sterk schommelende beurskoersen? Misschien is er ruimte voor de chiasme van rapper Snoop Dogg: "With my mind on my money, and my money on my mind, afkomstig uit het nummer Gin and Juice. 

  • Aan het einde van de betoog
    Gebruik een chiasme als call-to-action (CTA) Er moet actie gevoerd worden om de politiek in beweging te brengen. De voorzitter van de actiegroep sluit af met:  "Één voor allen en allen voor één!'


Tip: Onze whitepaper Tekstschrijven voor websites bevat meer creatieve én praktische ideeën voor sterke content. 

Chiasme voorbeelden

Misschien wel het bekendste Nederlandse voorbeeld van een chiasme is de zin uit het nummer dat op veel festivals en in vele kroegen wordt gedraaid. Bedacht door Thé Lau van de Nederlandse rockband The Scene. We hebben het natuurlijk over de zin Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen. Je voelt hoeveel kracht deze zin heeft; het kost weinig moeite om je deze zin te herinneren.

Een ander Nederlands voorbeeld van een chiasme komt van J.C. Bloem, een bekende dichter uit de Nederlandse literatuur: "Denkend aan de dood kan ik niet slapen. en niet slapend denk ik aan de dood".  

Een chiasme is een veelal onbekend Nederlands stijlfiguur. Het chiasme vormt een praktische manier om je tekst leuker en beeldender te maken. Het past niet altijd in je tekst. Maar als er een mogelijkheid is, pas een chiasme dan zeker toe. Het stijlfiguur springt eruit, blijft hangen in je herinnering en is een mooie creatieve aanvulling op jouw tekst.