Onze cookies zorgen voor gebruiksgemak en analyseren websitegedrag. Lees meer.

Ik begrijp het

Een chiasme maakt je tekst creatiever

Een chiasme blijft hangen en valt op. Zo zet je als tekstschrijver een chiasme het beste in.

Door Eva Dalebout op 13 januari 2020

Wat is een chiasme?

Een chiasme is een tekstvorm waarbij twee woorden in een omgekeerde volgorde worden herhaald. Dit kunnen zowel identieke als verwante woorden zijn. Een ander woord voor chiasme is ook wel een kruisstelling. 

Grote kans dat je vaker chiasme's hoort en ziet, dan je denkt. Een heel bekend voorbeeld van een chiasme galmt geregeld door het theater of circus: 'Dames en heren, jongens en meisjes'. 

 

Het woord chiasme komt van de Griekse letter CHI, dat wij kennen als de hoofdletter X. Zet een X (of een kruis, vandaar de term kruisstelling) tussen de twee regels, en je ziet dat de omkeringen met elkaar zijn verbonden. In dit geval dames - meisjes en heren - jongens. 

Voordelen van chiasme's in je tekst 

Het draait bij een chiasme dus om herhaling. En een herhaling blijft hangen in ons geheugen. Dat is precies wat je als tekstschrijver wilt. Chiasme's kunnen worden ingezet om te amuseren of om een boodschap kracht bij te zetten. In plaats van een belangrijk stuk tekst op een doorsnee manier op te laten vallen (denk aan cursiveren of uitlichten), kun je dit met een chiasme op een originele manier doen. Je moet natuurlijk wel even puzzelen, maar het resultaat is de moeite waard. 

Tip: Onze whitepaper Tekstschrijven voor websites bevat veel meer creatieve ideeën om sterke content te schrijven. 

Let op

Pas op dat je chiasme's niet te veel gebruikt. Het is een krachtig middel, maar niet wanneer je elke alinea afsluit met een chiasme. Dat wordt vervelend om te lezen. 

Waar je ze kwijt kunt

Chiasme's kun je op meerdere plekken in de tekst plaatsen, met verschillende doeleinden. Een paar ideeën op een rijtje. 

  • In de titel, om extra op te vallen. Zo zou een mooie titel voor een blog over het terugdringen van vereenzaming kunnen zijn: 'Alleen vereenzaam je, maar vereenzamen doe je niet alleen'. 
  • In de tekst om de pagina te onderbreken. Zo gun je de lezer even rust. Kies bijvoorbeeld voor mooie quote van een schrijver of artiest. Ben je een modern financieel bureau? Denk dan aan het chiasme van Snoop Dogg.
  • Aan het einde van de pagina. Om mensen in actie te brengen bijvoorbeeld. Denk aan 'Samen gaan we aan de slag. Één voor allen, allen voor één!'

Chiasme voorbeelden

Het eerste voorbeeld vinden we in het Nederlandse nummer Iedereen is van de wereld, van de bands The Scene en De Dijk

Iedereen is van de wereld

En de wereld is van iedereen

Een mooi ander Nederlands voorbeeld van een chiasme komt van J.C. Bloem, één van de grootste dichters uit onze literatuur.  

 Denkend aan de dood kan ik niet slapen,

En niet slapend denk ik aan de dood 

Nog een voorbeeld uit de muziek. De Amerikaanse rapper Snoop Dogg waagt zich eraan in het nummer Gin and Juice

With my mind on my money

And my money on my mind 

Een chiasme kun je dus goed gebruiken wanneer je de lezer iets wilt meegeven. Een chiasme springt eruit, blijft hangen en is een mooie creatieve toevoeging aan je tekst. 

 

Olaf_Directeur_Proven Context_vrijstaand
Neem contact op

Perfecte webteksten. Een campage voor meer leads. Een hogere positie in Google. Wij gaan aan de slag. Laat je gegevens achter of bel 085 1301818.