Uitleg cognitieve dissonantie

Olaf|19 maart 2021|3 minuten


Cognitieve dissonantie: wat is het en wat kun je ermee?

Wat is cognitieve dissonantie? In deze blog leggen we het helder aan je uit. Ontdek ook de relatie met marketing en verkiezingen 2021.

Als je verliest, baal je. Bij wedstrijden, bij spelletjes én bij de verkiezingen van 2021. Niemand vindt het leuk om de verkeerde keuze te maken. Dat noemen we cognitieve dissonantie. Wat volgens wetenschappers gelukkig helpt, is het verkleinen van die cognitieve dissonantie.

Inhoud 

Cognitieve dissonantie, een uitleg

Betekenis cognitieve dissonantie 

De betekenis van cognitieve dissonantie is als volgt: mensen houden er niet van om verkeerde keuzes te maken. Die keuze botst dan met hun gevoel of overtuiging. En dus willen ze dat gevoel verbeteren. De theorie bestaat al sinds 1957. Sociaalpsycholoog Leon Festinger ontwikkelde ‘m.

Mensen houden er niet van om verkeerde keuzes te maken

Voorbeelden cognitieve dissonantie

We zijn vaak cognitief dissonant zonder het te weten. Bekijk 4 duidelijke voorbeelden.

  1. Van rij wisselen in de supermarkt
    Wat de verkeerde keuze blijkt te zijn
  2. Die groene trui tóch maar kopen
    De dag erna heb je spijt
  3. Een opleiding rechten kiezen
    Die opleiding blijkt niet bij je te passen
  4. Het wc-bezoek overslaan. Je hebt haast
    En nu sta je met hoge nood in de file

Verkleinen van dissonantie

Wetenschappers Emma Davies en Stephen Lea van University of Exter ontdekten iets bijzonders. Studenten mét een studieschuld zijn positiever over het hebben van een studieschuld, dan studenten zonder studieschuld. Dat komt omdat ze hun gevoel van cognitieve dissonantie willen verkleinen.

Studenten mét studieschuld zijn positiever over het hebben van een studieschuld, dan studenten zonder studieschuld.

student zonder geld

Het is zelfs zo dat als de studieschuld hoger wordt, studenten steeds positiever worden over het hebben van die schuld. De studenten verkleinen op die manier dus hun negatieve gevoel over de situatie, waaraan ze op korte termijn toch niets kunnen veranderen.

Nieuwsbrief Proven Context

Meer van dit soort blog-artikelen lezen? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Dissonantie en verkiezingen 2021

De verkiezingen 2021 kende winnaars en verliezers. Wie op CDA, GroenLinks of SP stemde, is teleurgesteld. Maar gelukkig valt de cognitieve dissonantie van de kiezers mee. Dat blijkt uit het onderzoek Cognitive Dissonance and Post-Decision Attitude Change in Six Presidential Elections.

Het onderzoek 

Onderzoekers Ryan Beasley en Mark Joslyn deden het volgende:

  1. Ze verstuurden enquêtes aan stemgerechtigden.
  2. Hierin informeerden ze naar de mening over Republikeinse en Democratische presidentskandidaten.
  3. Dit vroegen ze vóór en ná de verkiezingen.
  4. Ze deden hun onderzoek in 1972, 1980, 1984, 1988, 1992 en 1996.

De resultaten  

De resultaten waren opvallend! Het bleek dat de stemmers hun mening over de partijen ná de verkiezingen aanpasten. En vooral als ze op de verliezende partij hadden gestemd.

  • Had hun partij verloren, dan waren ze 5,7% negatiever over hun verliezende partij
  • Ook waren ze 4,4% positiever over de winnende partij!
  • Wie stemde op de winnende partij, veranderde bijna niet van mening
cognitieve dissonantie reductie bij verkiezingen

Positiever over VVD en D66

En dus kunnen we een parallel trekken naar de verkiezingen 2021 in Nederland. De kiezers van CDA, GroenLinks en D66 zijn 5,7% negatiever geworden over hun eigen partij. En 4,4% positiever geworden over VVD en D66. Op die manier is de cognitieve dissonantie van de kiezer weer verkleind!

Cognitieve dissonantie en marketing

Marketing en cognitieve dissonantie horen bij elkaar. Als marketeer kun je cognitieve dissonantie uitstekend gebruiken om potentiële klanten over te halen. Een voorbeeld van marketingadvies dat we bij Proven Context zouden geven.

  • Gucci-trui
    Stel: je ontwikkelt een campagne voor kringloopwinkels. Hoe overtuig je mensen om hun luxe merktrui in te leveren die ze nooit dragen? Via marketing cognitieve dissonantie!

“Die Gucci-trui staat haar veel mooier. En jij droeg hem toch al nooit” 

De eigenaar van de trui heeft ooit verkeerde aankoopkeuze gemaakt. Door een positieve draai te geven aan de verkeerde aankoopkeuze, herstel je het vervelende gevoel bij de eigenaar van de trui.

  • Nieuwste iPhone
    Wanneer mensen een nieuwe iPhone kopen, twijfelen ze. Mooi merk, maar duur. Het moet dus wel écht een goede aankoop zijn. Je wilt als merk geen cognitieve dissonantie opwekken. Daarom kun je de voordelen van het product benadrukken: status, design, camera, etc.

Cognitieve dissonantie in marketing en psychologie is een ongekend interessant fenomeen. Doe er je voordeel mee en help kiezers en klanten!

Bronvermeldingen

  1. Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford, CA: Stanford University Press
  2. Davies E. en Stephen E. G. (1995) Lea. Student attitudes to student debt. Journal of Economic Psychology, vol. 16, nr. 4, pagina’s 663-679
  3. Beasley, RK en Joslyn, M.R. (2001) Cognitive Dissonance and Post-Decision Attitude Change in Six Presidential Elections. Journal of Political Psychology, vol. 22, nr. 3, pagina’s 521 – 540
Leuk artikel? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief over Tekst en Communicatie. 1.640 ontvangers gingen je voor.
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.